İran'ın çağdaş tarihinde birçok önemli dönüm noktası bulunmakla birlikte, 15 Hordad 1342 tarihi bunlar arasında özel bir yere sahiptir. İran'ın geleceğini şekillendiren olaylardan biri olarak kabul edilen bu tarih, Şah rejiminin İmam Humeyni'yi Kum kentinde yaptığı sert konuşmanın ardından tutuklaması ve bunun üzerine Kum başta olmak üzere Tahran ve ülkenin birçok şehrinde halkın kitlesel protestolar düzenlemesiyle hafızalara kazınmıştır.
İmam Humeyni, Hicri Şemsi 13 Hordad 1342'de (5 Haziran 1963) Aşura törenleri sonrasında Feyziye Medresesi'nde yaptığı tarihi konuşmada Şah rejimini sert sözlerle eleştirdi. Tarihe "15 Hordad Kıyamı"nın başlangıcı olarak geçen bu konuşmada Humeyni, Şah'a hitaben ülkenin gidişatına ilişkin uyarılarda bulundu ve rejimin İsrail ile ilişkilerini sorguladı.
Bu konuşmanın ardından Şah yönetimi kıyamı bastırma kararı aldı. Önce İmam Humeyni'nin yakın çevresindeki isimler tutuklandı, ardından 4 Haziran gecesi yüzlerce asker ve komandonun katıldığı operasyonla Humeyni'nin evi kuşatıldı. Gece ibadetle meşgul olduğu sırada gözaltına alınan Humeyni, yoğun güvenlik önlemleri altında Tahran'a götürüldü ve daha sonra Kasr Hapishanesi'ne nakledildi.
15 Hordad sabahı İmam Humeyni'nin tutuklandığı haberi kısa sürede Kum'un yanı sıra Tahran, Meşhed, Şiraz ve diğer şehirlere yayıldı. Bunun üzerine ülke genelinde geniş çaplı protestolar düzenlendi ve çok sayıda kişi hayatını kaybetti.
İran'da 15 Hordad Kıyamı, yalnızca ülke tarihinin değil, aynı zamanda dünya genelindeki İslami uyanış hareketlerinin de önemli başlangıç noktalarından biri olarak değerlendirilmektedir. İmam Humeyni, 5 Haziran 1963 tarihinde Şah rejimine karşı yürüttüğü siyasi mücadeleyi yeni bir aşamaya taşımış ve bu uğurda uzun yıllar sürgün ve baskılara göğüs germiştir.
1963 yılında başlayan bu hareket, 1979 yılında İran İslam Devrimi'nin zaferiyle sonuçlanmıştır. Hiç şüphesiz 15 Hordad Kıyamı, İslami hareketin başarıya ulaşmasında ve İran İslam Devrimi'nin şekillenmesinde inkâr edilemez bir rol oynamıştır.
yorumunuz